اگر هر دو را با هم فرموده باشند « 1 » . 6288 علم المنافق في لسانه . علم منافق در زبان اوست ، مراد به « منافق » كسيست كه باطن أو با ظاهر موافق نباشد در ايمان . ومراد اينست كه بزبان چيزى چند گويد كه علم ودانش أو از آن ظاهر شود امّا عمل به آنها نكند واز عمل أو علمي ظاهر نشود بخلاف مؤمن كه از عمل أو علم أو ظاهر شود هر چند بزبان نگويد چنانكه فرموده : 6289 علم المؤمن في عمله . علم مؤمن در عمل اوست . 6290 علم بلا عمل كشجر بلاثمر . علمي بىعمل مانند درختى است بىميوه . 6291 علم بلا عمل كقوس بلا وتر . علمي بىعمل مانند كمانى است بىزه . 6292 علم لا ينفع كدواء لا ينجع . علمي كه نفع ندهد مانند دوائيست كه اثر نكند ، مراد به « علمي كه نفع ندهد » علميست كه عمل بآن نشود .

--> ( 1 ) اين قبيل تصريحات كه در كلام شارح ( ره ) مكرّر در مكرّر بنظر مىرسد براي اشاره به آنست كه مصنف ( ره ) اين فقرات را از موارد مختلف جمع كرده پس ممكن است كه يكى از هر دو فقره كه مناسبت آنها در سجع رعايت شده در جائى از أمير المؤمنين عليه السّلام صادر شده باشد ويكى ديگر در جائى ديگر حتّى ممكن است كه ميان صدور آنها از آن حضرت سالهائى فاصله وفرق زمان باشد پس توهّم اتصال هر دو فقرهء هم سجع بهمديگر وصدور آنها در يك زمان در همهء فقرات بىمورد است بلى در بعضي از آنها بطور حتم اتصال بوده وآن حضرت هر دو فقره را با هم ودر يك مورد فرموده است ليكن امر در همهء فقرات چنين نيست .